COP30 müzakereleri fosil yakıtlardan çıkış tartışmaları nedeniyle tıkandı

22 Kasım 2025 06:57

Güncelleme: 22 Kasım 2025 07:03

Georgina Rannard
BBC News İklim Muhabiri

Tartışmanın merkezinde, iklim değişikliğinin başat nedenlerinden fosil yakıtların dünya çapında kullanımını azaltmaya yönelik bir anlaşmanın ne kadar güçlü olması gerektiği sorusu var.

İki hafta olarak planlanan zirvede bir anlaşmaya varılabilmesi için 194 tarafın da anlaşması gerekiyor.

Müzakere odasından temsilciler ve gözlemciler, görüşmelerin çok zorlaştığını söylüyor.

Müzakerecilerden biri BBC'ye yaptığı açıklamada taraflar arasında "çok fazla tartışma olduğunu" söyledi.

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ve aralarında İngiltere'nin de bulunduğu bazı ülkeler, zirvenin ülkelerin fosil yakıt kullanımını azaltmak için daha güçlü ve daha hızlı adımlar atmasını sağlamasını istiyor.

Bu, iki yıl önce Dubai'de düzenlenen COP28'de ülkelerin "fosil yakıtlardan uzaklaşma" taahhüdünü ilerletmek anlamına gelecek.

Brezilya'da hazırlanan ilk taslak anlaşmada zaman dilimleri de dahil olmak üzere üç seçenek yer alırken, son versiyonda fosil yakıtlara dair hiçbir ifade yer almıyor.

Fransa Çevre Bakanı Monique Barbut, anlaşmanın "petrol üreten ülkeler - Rusya, Hindistan, Suudi Arabistan - tarafından engellendiğini ve birçok gelişmekte olan ülkenin de bunu desteklediğini" söyledi.

Barbut, "Bu durumda elimizde hiçbir şey kalmadı" diye ekledi.

BBC, yorum için Suudi Arabistan'a ulaştı.

İngiltere'nin Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanı Ed Miliband, müzakere odasının dışında gazetecilere yaptığı açıklamada, İngiltere'nin fosil yakıtlar konusunda daha fazla adım atma planını görüşmelerde "canlı" tutmaya kararlı olduğunu söyledi.

"Zor, yorucu, sinir bozucu. Görüşler arasında büyük bir ayrışma var" dedi.

"Fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik bir yol haritası oluşturulması yönünde 80'den fazla ülkenin desteğiyle bu yenilikçi fikrin bu COP'ta canlı tutulması konusunda kararlıyız" diye ekledi.

Bazı gelişmekte olan ülkeler, fosil yakıtlar konusundaki anlaşmayı desteklemedi.

Bunun sebebi daha zengin ülkelerin iklim finansmanı sağlama sözlerini yerine getirmelerini istemeleri.

Finansman iklim değişikliğinin etkileriyle başa çıkmalarına yardımcı olacak projelerde kullanılacak.

Pakistan heyetine başkanlık eden Aisha Moriana, BBC'ye yaptığı açıklamada, "Emisyonları azaltmak için zaten çok şey yapıyoruz, bu nedenle adaptasyon finansmanına ihtiyacımız var" dedi.

Pakistan'ın finansman konusunda güvence verilmesi halinde fosil yakıt anlaşmasını destekleyip desteklemeyeceği sorulduğunda Moriana, "Bu birkaç saat içinde gerçekleşebilecek bir şey değil ve çok fazla finansman gerektiriyor" yanıtını verdi.

Koridorlarda aktivist gruplar "fosil yakıtlar dışarı" sloganları atıyor.

Etrafta "Amazon petrolüne son" ve "1,5 derece tehdit altında: Harekete geçme zamanı" yazılı pankartlar var.

Meksika'dan Uluslararası Gençlik İklim Hareketi kampanyacısı Shurabe Mercado BBC'ye yaptığı açıklamada, "İyi bir sonuç, bize uğruna mücadele etmeye değer bir gelecek ve zaman kazandırabilir" dedi.

"Kuşağımız en çok risk altında olan nesil" diye ekledi.

Toplantı, ülkelerin ulusal çıkarlarını korumak için birbirleriyle yarıştığı ve aynı zamanda iklim değişikliği sorununu ele almaya çalıştığı, gergin ve hassas bir diplomatik süreç olarak değerlendiriliyor.

Ancak bazıları, COP anlaşmalarıyla bağlantılı olarak son yıllarda yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve doğanın korunması gibi iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik önlemlerde kaydedilen önemli ilerlemelere dikkat çekiyor.

Taraflar Konferansı'nda (COP) tartışılan diğer konular arasında, iklim değişikliğinden en çok etkilenen gelişmekte olan ülkelere zengin ülkelerin vadettiği iklim finansmanındaki açık da yer alıyor.

Yeni taslak anlaşma, 2030 yılına kadar ülkelere sağlanan finansmanın üç katına çıkarılması için küresel çapta çaba gösterilmesini öngörüyor.

Ancak bunun daha zengin ülkelerden mi yoksa özel sektör gibi başka kaynaklardan mı gelmesi gerektiği belirtilmedi.

Bu durum, daha zengin ülkelerden daha güçlü destek isteyen ve geçen yıl Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de düzenlenen COP29'da yetersiz olarak nitelendirilen anlaşmayı sert bir şekilde eleştiren daha yoksul ülkeleri kızdırabilir.

Brezilya Amazonları kıyısında yaşanan ormansızlaşma da sorunlu bir konu.

Yeni taslak anlaşma, ormansızlaşmayla mücadele konusunda daha önce kullanılan dili zayıflattı.

Dünya Hayvanları Koruma Örgütü Dış İlişkiler Direktörü Kelly Dent, "Ormanı evleri olarak gören yaban hayatı ve yerli halk bundan daha iyisini hak ediyor" dedi.

İki haftalık toplantı iki tahliye nedeniyle kesintiye uğradı.

Geçen hafta bir grup protestocu, "Ormanlarımız satılık değil" yazılı dövizlerle Belem'deki COP binasına girdi.

Perşembe günü çıkan yangın13 kişinin dumandan zehirlenmesine neden oldu. Zirve alanı boşaltıldı ve en az altı saat boyunca ziyarete kapatıldı.

COP30, bugüne kadar yerli gruplardan en fazla delegenin katıldığı zirve olması nedeniyle övgü topladı.

COP30, hükümetlerin iklim değişikliğini nasıl sınırlandıracaklarını ve buna nasıl hazırlanacaklarını tartıştıkları ve bu yıl 30'uncu kez düzenlenen Birleşmiş Milletler'in (BM) yıllık iklim toplantısıdır.

COP, "Taraflar Konferansı" anlamına geliyor. "Taraflar", 1992 yılında ilk BM iklim anlaşmasına imza atan yaklaşık 200 ülkeyi ifade ediyor.

COP30, küresel iklim hedeflerinin ciddi bir baskı altında olduğu kritik bir dönemde gerçekleşiyor.

2015 yılında Paris'te yaklaşık 200 ülke, küresel sıcaklık artışlarını 1800'lerin sonundaki "sanayi öncesi" seviyelerin 1.5C üzerinde sınırlamaya ve 2C'nin "oldukça altında" tutmaya çalışmayı kabul etti.

Aşırı sıcaklardan deniz seviyesinin yükselmesine kadar iklim değişikliğinin etkilerinin 2C'de 1.5C'den çok daha fazla olacağına dair çok güçlü bilimsel kanıtlar var.

Ancak yenilenebilir enerji - özellikle de güneş enerjisi - kullanımı hızla artarken, ülkelerin iklim planları 1.5C hedefine ulaşmak için yapılması gerekenlerin sürekli olarak gerisinde kaldı.

Paris Anlaşması uyarınca, ülkelerin COP30 öncesinde gezegeni ısıtan gazların salımını nasıl azaltacaklarına dair güncellenmiş planlar sunmaları gerekiyordu.

Ancak ülkelerin sadece üçte biri bunu yaptı.

BM Genel Sekreteri António Guterres, hedefe ne kadar yaklaşıldığı ve emisyonların ne kadar yüksek kaldığı göz önüne alındığında, 1.5C hedefinin "aşılmasının" artık kaçınılmaz olduğunu kabul etti.

Sıcaklıkların yüzyılın sonuna kadar 1.5C hedefine geri çekilebileceğini umduğunu da sözlerine ekledi.

BM, COP30'un Paris anlaşmasında ortaya konan sürece daha fazla bağlılık göstereceğini umuyor.

Ancak ülkelerin sadece üçte biri bunu yaptı.

BM Genel Sekreteri António Guterres, hedefe ne kadar yaklaşıldığı ve emisyonların ne kadar yüksek kaldığı göz önüne alındığında, 1.5C hedefinin \"aşılmasının\" artık kaçınılmaz olduğunu kabul etti.

Sıcaklıkların yüzyılın sonuna kadar 1.5C hedefine geri çekilebileceğini umduğunu da sözlerine ekledi.

BM, COP30'un Paris anlaşmasında ortaya konan sürece daha fazla bağlılık göstereceğini umuyor.