Paşmaklık Toprak Nedir? Osmanlı Devleti'nde Paşmaklık Toprakların Özellikleri Nelerdir?
Saray kadınlarının geliri için işletilen araziler olduğunu bilmeyenler, paşmaklık nedir diye düşünebilir. Paşmaklık toprak nedir öğrenmek isteyenlerin, bunun özellikle 1600'lü ve 1700'lü yıllarda yaygınlaştığını anlaması gerekir. Miri araziler içinde yer alan paşmaklık arazi nedir diye merak edenler için bu, Osmanlı'daki topraklar için yapılan düzenlemeler sonucu ortaya çıkmıştır. İşte paşmaklık toprakların özellikleri hakkındaki ayrıntılar…
Sözcük anlamı olarak "ayakkabı" ve "pabuç" anlamına gelen paşmaklığın bir diğer adı, arpalıktır. Osmanlı Devleti'nin topraklarının işletimini düzene sokan bir sistem olan miri arazilerden biridir. Bu tip arazilerin en önemli özellikleri arasında, mülkiyetlerinin devlete ait olmaları, fetih yoluyla elde edilmeleri, devredilememeleri, satılamamaları ve kiralanamamaları bulunur. Miri arazilere ek olarak bir de mülk, mevkuf, metruk ve mevat araziler bulunur. Miri arazilerdeki hak sahipleri, toprak üzerinde kiracı konumundadır. Ancak paşmaklık araziler bunlardan biraz farklıdır. Bu, dönemin Osmanlı Padişahı her kimse onun validesi, kızları ve hanımları için özel olarak tahsis edilen toprak parçalarını ifade eder. Maksat, onların ihtiyaçlarını karşılamalarını sağlamak ve gelir sahibi olmalarına yardımcı olmaktır. Bunun yaygınlaşması ise 17. ve 18. yüzyıllarda meydana gelmiştir.
Toprak yönetimi, Osmanlı'nın en çok ilgilendiği konulardandır. Arsa ve tarla gibi taşınmaz malların bölüşümü ve bunlardan elde edilen kazanç, devlet hazinesi için de oldukça önemlidir. Ancak, saray kadınlarının geliri olan paşmaklık araziler, bu anlamda biraz daha farklıdır. Örneğin, mukataa arazilerin geliri direkt olarak hazineye aktarılmıştır. Aynı şekilde yurtluk toprakları ise hudutları bekleyen askerlerin görevleri karşılığında onlara verilmiştir. Fakat paşmaklık arazilerde herhangi bir hizmet veya bedel söz konusu değildir. Yalnızca hanedan üyesi soylu bir kadın olmak yeterlidir. Böylece sultanlar, ömürleri boyunca hak sahibi oldukları topraktan kazanç sağlarlar.
